Na de inwerkingtreding van de Wet DBA en de hervatting van de handhaving per 1 januari 2025 is schijnzelfstandigheid bij IT-inhuur een concreet risico geworden voor zowel opdrachtgevers als zelfstandige professionals. De Belastingdienst beoordeelt of een zzp’er in werkelijkheid in loondienst werkt, en bij een onjuist oordeel kunnen forse naheffingen volgen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid bij IT-inhuur en wat je er concreet aan kunt doen.
Wanneer is een IT-professional schijnzelfstandige volgens de Belastingdienst?
Een IT-professional wordt als schijnzelfstandige beschouwd wanneer de feitelijke werksituatie overeenkomt met een dienstverband, ook al is er een zzp-contract afgesloten. De Belastingdienst kijkt niet naar de contractvorm, maar naar de dagelijkse praktijk: hoe wordt er gewerkt, wie bepaalt de werkwijze, en is er sprake van echte zelfstandigheid?
De beoordeling draait om drie kernvragen. Ten eerste: is er sprake van een gezagsverhouding? Denk aan een leidinggevende die taken toewijst, roosters bepaalt of direct toezicht houdt. Ten tweede: verricht de professional de arbeid persoonlijk, of kan hij of zij zich laten vervangen? Ten derde: is er sprake van een structurele opdracht die lijkt op een vaste aanstelling?
Bij IT-opdrachten binnen de overheid spelen deze vragen extra sterk. Een ontwikkelaar die dagelijks inlogt op systemen van de opdrachtgever, deelneemt aan interne standups en werkt onder directe sturing van een projectleider, vertoont gedrag dat de Belastingdienst als indicatie voor loondienst beschouwt. Meerdere van deze factoren samen vergroten het risico aanzienlijk.
Wat verandert de DBA-wet concreet voor IT-inhuur bij de overheid?
De Wet DBA verving in 2016 de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) en legt de verantwoordelijkheid voor een correcte kwalificatie van de arbeidsrelatie bij zowel opdrachtgever als opdrachtnemer. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief, wat betekent dat de Wet DBA voor zzp’ers en hun opdrachtgevers nu daadwerkelijk tanden heeft.
Voor IT-inhuur bij de overheid betekent dit een verscherpte beoordeling van bestaande contracten en werkwijzen. Overheidsorganisaties die werken met raamcontracten of DAS-systemen moeten aantonen dat de inhuur voldoet aan de criteria voor echte zelfstandigheid. Mondelinge afspraken of standaard zzp-contracten bieden niet langer voldoende bescherming.
Concreet verandert er het volgende voor de praktijk van IT-inhuur bij de overheid:
- Opdrachtgevers zijn medeverantwoordelijk voor een correcte kwalificatie van de arbeidsrelatie
- Handhaving vindt actief plaats, ook met terugwerkende kracht bij vastgestelde schijnzelfstandigheid
- Modelovereenkomsten moeten actueel zijn en aansluiten bij de werkelijke situatie
- Inkopers en HR-afdelingen moeten de werksituatie periodiek toetsen, niet alleen bij aanvang
Wat zijn de risico’s voor opdrachtgevers bij onjuiste IT-inhuur?
Bij geconstateerde schijnzelfstandigheid bij IT-inhuur kan de Belastingdienst loonheffingen en premies volksverzekeringen naheffen bij de opdrachtgever. Dit kan oplopen tot vijf jaar terug, inclusief rente en mogelijke boetes. De financiële gevolgen zijn daarmee aanzienlijk, zeker bij langdurige opdrachten of meerdere betrokken professionals.
Naast de financiële risico’s zijn er ook operationele gevolgen. Een opdracht kan worden stilgelegd of de professional kan aanspraak maken op werknemersrechten zoals vakantiedagen, pensioenopbouw of ontslagbescherming. Voor overheidsorganisaties die werken met strakke budgetten en aanbestedingskaders is dit extra problematisch.
Wat opdrachtgevers zich vaak niet realiseren, is dat het risico niet alleen bij de start van een opdracht speelt. Een IT-professional die aanvankelijk zelfstandig werkt maar gaandeweg steeds meer in de organisatiestructuur wordt opgenomen, kan alsnog als schijnzelfstandige worden beoordeeld. Regelmatige toetsing van de werksituatie is daarom geen luxe maar noodzaak.
Hoe beschermt een modelovereenkomst tegen schijnzelfstandigheid?
Een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst biedt bescherming tegen schijnzelfstandigheid, maar alleen als de werkelijke situatie ook overeenkomt met wat er in de overeenkomst staat. Een modelovereenkomst is geen vrijbrief: als de dagelijkse praktijk afwijkt van de contractuele afspraken, biedt het document geen bescherming bij een controle.
De modelovereenkomst legt vast dat er geen gezagsverhouding bestaat, dat de professional vrij is in de uitvoering van het werk en dat vervanging mogelijk is. Zolang deze afspraken in de praktijk worden nageleefd, geeft de overeenkomst zekerheid aan beide partijen.
Praktische aandachtspunten bij het gebruik van modelovereenkomsten:
- Gebruik alleen door de Belastingdienst goedgekeurde versies, en controleer of de goedkeuring nog geldig is
- Pas de overeenkomst niet aan zonder opnieuw goedkeuring te vragen
- Documenteer hoe de opdracht in de praktijk wordt uitgevoerd, zodat dit aansluit bij de overeenkomst
- Evalueer periodiek of de werksituatie nog steeds overeenkomt met de contractuele afspraken
Welke IT-rollen lopen het meeste risico op een schijnzelfstandigheidsoordeel?
IT-rollen waarbij de professional structureel op locatie werkt, onderdeel is van een vast team en directe sturing ontvangt van een interne leidinggevende lopen het grootste risico op een schijnzelfstandigheidsoordeel. Dit geldt met name voor rollen die inhoudelijk nauwelijks te onderscheiden zijn van een vaste medewerker in dezelfde functie.
Rollen met een verhoogd risico zijn onder andere:
- Beheerders en systeembeheerders die dagelijks vaste taken uitvoeren binnen de infrastructuur van de opdrachtgever
- Softwareontwikkelaars die langdurig deelnemen aan interne scrumteams onder directe regie van een interne product owner
- Functioneel beheerders die werken met de systemen en processen van de opdrachtgever en daarin weinig vrijheid hebben
- Testspecialisten die ingepland worden als onderdeel van een vaste testcyclus zonder eigen inbreng in methodiek
Rollen waarbij de professional een duidelijk afgebakend resultaat levert, eigen methodieken inbrengt en niet structureel beschikbaar is voor de opdrachtgever, lopen aanzienlijk minder risico. Denk aan architecten, adviseurs of specialisten die op projectbasis worden ingehuurd voor een specifieke deliverable.
Hoe werkt IT-inhuur via een intermediair bij schijnzelfstandigheidsrisico?
IT-inhuur via een gespecialiseerde intermediair kan het schijnzelfstandigheidsrisico beperken, maar neemt het niet automatisch weg. De intermediair fungeert als schakel tussen opdrachtgever en professional en draagt bij aan een correcte contractuele inrichting, maar de feitelijke werksituatie blijft doorslaggevend voor de beoordeling door de Belastingdienst.
Een goede intermediair voegt waarde toe door:
- Het toetsen van de opdracht op schijnzelfstandigheidsrisico voordat plaatsing plaatsvindt
- Het adviseren over de juiste contractvorm, inclusief eventuele verloning als alternatief voor zzp-constructies
- Het aanbieden van verloningsoplossingen waarbij de professional formeel in dienst is bij de intermediair, wat het risico voor de opdrachtgever wegneemt
- Het bewaken van de werksituatie gedurende de looptijd van de opdracht
Verloning via een intermediair is in toenemende mate een gekozen oplossing binnen de overheid. De professional werkt feitelijk bij de opdrachtgever, maar is formeel in dienst bij de intermediair. Dit elimineert het schijnzelfstandigheidsrisico voor de opdrachtgever volledig, terwijl de professional flexibel blijft werken.
Hoe Ubuntu Staffing helpt bij schijnzelfstandigheid bij IT-inhuur
Wij begrijpen dat de regels rondom schijnzelfstandigheid bij IT-inhuur bij de overheid complex en risicovol kunnen zijn. Als gespecialiseerde intermediair in interim ICT voor de overheid helpen wij opdrachtgevers en professionals om compliant te werken zonder in te leveren op flexibiliteit of kwaliteit.
Wat wij concreet bieden:
- Risicobeoordeling vooraf: Wij toetsen elke opdracht op schijnzelfstandigheidsrisico voordat een professional wordt geplaatst
- Flexibele contractvormen: Van zzp-bemiddeling met modelovereenkomst tot all-in verloning, afhankelijk van de situatie
- Expertise in overheidsinhuur: Wij kennen de aanbestedingskaders, DAS-structuren en raamcontracten waarbinnen publieke instellingen werken
- Doorlopend toezicht: Wij bewaken de werksituatie gedurende de opdracht en signaleren risico’s tijdig
- Ontzorging voor beide partijen: Zowel de opdrachtgever als de professional worden volledig begeleid in het proces
Wil je weten hoe jouw organisatie veilig IT-professionals kan inhuren binnen de kaders van de Wet DBA? Neem contact op en we denken graag met je mee over de beste aanpak.
Veelgestelde vragen
Kan de Belastingdienst ook met terugwerkende kracht handhaven voor opdrachten die vóór 1 januari 2025 zijn gestart?
Ja, de Belastingdienst kan naheffingen opleggen tot vijf jaar terug, ook voor opdrachten die vóór de handhavingsstart liepen. Als een opdracht in 2022 is begonnen en de werksituatie kenmerken van loondienst vertoont, kan de Belastingdienst loonheffingen en premies over de gehele periode naheffen. Het is daarom verstandig om ook lopende en recent afgeronde opdrachten te (laten) toetsen op schijnzelfstandigheidsrisico, niet alleen nieuwe trajecten.
Wat moet ik als IT-professional zelf doen om schijnzelfstandigheid te voorkomen?
Als zzp’er ben je medeverantwoordelijk voor een correcte kwalificatie van de arbeidsrelatie. Zorg dat je in de praktijk ook echt als zelfstandige werkt: stuur zelf op je werkwijze, maak gebruik van je recht op vervanging waar mogelijk, en vermijd situaties waarbij je volledig wordt opgenomen in de interne organisatiestructuur van de opdrachtgever. Documenteer bovendien je ondernemerschap actief, denk aan meerdere opdrachtgevers, eigen bedrijfsmiddelen, een zakelijke website en het dragen van financieel risico.
Is verloning via een intermediair financieel nadelig voor de IT-professional?
Verloning via een intermediair betekent dat je formeel in loondienst bent bij de intermediair, wat invloed heeft op je netto-inkomsten door inhouding van loonheffingen en sociale premies. Daar staat tegenover dat je opbouwt in sociale zekerheid, zoals WW-rechten en pensioen, en dat je geen risico loopt op naheffingen of discussies met de Belastingdienst. Veel professionals kiezen bewust voor deze constructie vanwege de zekerheid en het gemak, zeker bij opdrachten bij de overheid waar het schijnzelfstandigheidsrisico hoog is.
Hoe vaak moet een opdrachtgever de werksituatie van een ingehuurde IT-professional toetsen?
Er is geen wettelijk vastgestelde toetsingsfrequentie, maar de praktijk wijst uit dat een periodieke check elke drie tot zes maanden verstandig is, en in elk geval bij elke wezenlijke verandering in de opdracht. Denk aan een uitbreiding van taken, een nieuwe leidinggevende, een langere looptijd of een verschuiving van projectmatig naar structureel werk. Kleine veranderingen in de dagelijkse praktijk kunnen cumulatief leiden tot een situatie die als loondienst wordt beoordeeld, ook al was de opdracht bij aanvang volledig compliant.
Wat als een bestaand contract al is afgesloten zonder modelovereenkomst — is dat direct een probleem?
Niet per se, maar het vergroot wel het risico bij een controle. Zonder een goedgekeurde modelovereenkomst ontbreekt een belangrijk beschermingsdocument, waardoor de beoordeling volledig op de feitelijke werksituatie zal worden gebaseerd. Het is verstandig om bestaande contracten zo snel mogelijk te laten beoordelen en waar nodig te vervangen door een actuele, door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst die aansluit bij de werkelijke situatie.
Geldt de Wet DBA ook voor IT-professionals die via een uitzendbureau of payrollbedrijf werken?
Nee, de Wet DBA is specifiek van toepassing op zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) die werken op basis van een overeenkomst van opdracht. Professionals die via een uitzendbureau of payrollbedrijf werken, vallen onder het arbeidsrecht en de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi). Voor hen gelden andere regels en is schijnzelfstandigheid als zodanig geen issue, al zijn er wel andere compliance-vraagstukken van toepassing.
Kan een IT-professional die als schijnzelfstandige wordt aangemerkt aanspraak maken op werknemersrechten?
Ja, als de Belastingdienst of een rechter oordeelt dat er feitelijk sprake was van een dienstverband, kan de professional met terugwerkende kracht aanspraak maken op werknemersrechten zoals vakantiedagen, vakantiegeld, pensioenopbouw en ontslagbescherming. Dit is voor opdrachtgevers een van de meest ingrijpende gevolgen van een schijnzelfstandigheidsoordeel, omdat de financiële en juridische verplichtingen aanzienlijk kunnen zijn, zeker bij langdurige samenwerkingen.
Wij helpen je graag!
Heb je vragen? We helpen je graag!
Aanmelden nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van alles wat er bij Ubuntu Staffing gebeurt. Stay tuned!
