De Wet DBA is per 1 januari 2025 volledig van kracht, wat betekent dat de Belastingdienst actief handhaaft op schijnzelfstandigheid. Voor IT-inhuur bij de overheid heeft dit directe gevolgen: opdrachtgevers en zelfstandige ICT-professionals moeten kunnen aantonen dat de samenwerking voldoet aan de criteria voor echte zelfstandigheid. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over IT-inhuur en de Wet DBA in 2025 en daarna.
Wat verandert er concreet per 1 januari 2025 door de Wet DBA?
Per 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium op de Wet DBA opgeheven. Dit betekent dat de Belastingdienst niet langer een gedoogbeleid hanteert, maar actief controleert en boetes en naheffingen kan opleggen bij schijnzelfstandigheid. Zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers zijn nu volledig verantwoordelijk voor een correcte kwalificatie van de arbeidsrelatie.
In de praktijk verandert er het meest voor opdrachtgevers. Zij dragen nu het risico als een samenwerking achteraf als dienstbetrekking wordt aangemerkt. Dat risico bestaat uit naheffingen van loonheffingen, premies werknemersverzekeringen en mogelijk boetes. Voor freelance ICT-professionals geldt dat zij geen recht hebben op zelfstandigenaftrek als de Belastingdienst oordeelt dat zij feitelijk in loondienst werken.
De overheid heeft tegelijk de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (WTZA) ingevoerd, die uitzendbureaus en detacheerders verplicht zich te laten certificeren. Dit versterkt de handhaving verder en maakt de gehele keten van IT-inhuur transparanter en strikter gereguleerd.
Wat zijn de risico’s van schijnzelfstandigheid bij IT-opdrachten?
Schijnzelfstandigheid bij IT-opdrachten brengt voor opdrachtgevers het risico van naheffingen van loonheffingen en premies met zich mee, soms met terugwerkende kracht tot vijf jaar. Voor de IT-professional zelf kan het verlies van fiscale voordelen betekenen, zoals de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling.
In de IT-sector is het risico op schijnzelfstandigheid relatief groot, omdat freelance ICT-professionals vaak langdurig bij één opdrachtgever werken, in vaste teams zijn opgenomen en weinig vrijheid hebben in de uitvoering van hun werk. Juist die combinatie van factoren trekt de aandacht van de Belastingdienst.
Concrete risico’s op een rij:
- Naheffingen loonbelasting en sociale premies voor de opdrachtgever
- Verlies van zelfstandigenaftrek voor de freelancer
- Reputatieschade bij publieke opdrachtgevers zoals ministeries en uitvoeringsorganisaties
- Verplichte herstructurering van lopende contracten
- Boetes bij bewuste of herhaalde overtredingen
Hoe bepaalt de Belastingdienst of er sprake is van schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst beoordeelt schijnzelfstandigheid aan de hand van drie hoofdcriteria: de mate van gezagsverhouding, de persoonlijke arbeidsplicht en de inbedding van het werk in de organisatie. Als aan deze drie criteria wordt voldaan, is er in fiscale zin sprake van een dienstbetrekking, ongeacht wat er in het contract staat.
Bij IT-opdrachten kijkt de Belastingdienst onder andere naar de volgende vragen:
- Geeft de opdrachtgever instructies over hoe het werk uitgevoerd moet worden?
- Moet de professional het werk persoonlijk uitvoeren, of mag hij een vervanger sturen?
- Is de professional structureel onderdeel van een vast team of afdeling?
- Werkt de professional uitsluitend of hoofdzakelijk voor één opdrachtgever?
- Draagt de professional zelf ondernemersrisico?
Het gaat altijd om de feitelijke situatie, niet om de papieren werkelijkheid. Een contract dat zelfstandigheid suggereert, maar waarbij de dagelijkse praktijk anders is, biedt geen bescherming.
Wat is het verschil tussen een modelovereenkomst en een DBA-proof contract?
Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurd contractsjabloon dat aangeeft dat de beschreven werkwijze geen dienstbetrekking oplevert. Een DBA-proof contract gaat verder: het beschrijft niet alleen de contractuele afspraken, maar weerspiegelt ook de feitelijke werkwijze in de praktijk. Alleen als beide kloppen, is er sprake van echte bescherming.
Veel organisaties maken de fout om een goedgekeurde modelovereenkomst te gebruiken, maar de dagelijkse uitvoering past niet bij wat in het contract staat. De Belastingdienst kijkt bij een controle altijd naar de werkelijkheid. Een modelovereenkomst is daarmee een vertrekpunt, geen garantie.
Voor IT-inhuur bij de overheid geldt bovendien dat modelovereenkomsten specifiek moeten aansluiten bij de aard van de opdracht. Een opdracht waarbij een ICT-consultant zelfstandig een systeem implementeert, vraagt om andere contractuele afspraken dan een opdracht waarbij iemand als vast teamlid in een Scrum-team wordt ingezet.
Welke constructies zijn toegestaan voor IT-inhuur bij de overheid in 2025?
Voor IT-inhuur bij de overheid zijn in 2025 meerdere constructies toegestaan, mits ze correct worden ingericht. De meest gebruikte en toegestane vormen zijn inhuur via een gecertificeerd detacheerder, inhuur van een echte zelfstandige op basis van een DBA-proof overeenkomst, en inhuur via een verlonings- of payrollconstructie.
Inhuur via een gecertificeerd detacheerder
Een IT-professional in loondienst bij een detacheerder wordt via een raamcontract of DAS-systeem ingezet bij een overheidsorganisatie. De arbeidsrelatie is helder: de professional is werknemer van de detacheerder, niet van de overheid. Dit is de meest risicoarme constructie voor overheidsopdrachtgevers.
Inhuur van een echte zelfstandige
Een freelance ICT-professional kan direct worden ingehuurd als aan alle criteria voor echte zelfstandigheid is voldaan. Dit vereist aantoonbaar ondernemersrisico, meerdere opdrachtgevers, vrijheid in de uitvoering en geen gezagsverhouding. Overheidsorganisaties hanteren hiervoor steeds vaker een interne toets vooraf.
Verloning via een all-in constructie
Een zelfstandige die via een verloningsbureau werkt, wordt formeel in dienst genomen door dat bureau en vervolgens uitgezonden naar de opdrachtgever. Dit biedt juridische zekerheid voor beide partijen en is een gangbare oplossing wanneer directe inhuur als zelfstandige te risicovol wordt geacht.
Hoe kunnen opdrachtgevers en IT-professionals zich nu het beste voorbereiden?
Opdrachtgevers en IT-professionals kunnen zich het beste voorbereiden door de feitelijke werkwijze te toetsen aan de criteria van de Belastingdienst, contracten en werkafspraken waar nodig aan te passen en bij twijfel te kiezen voor een constructie met minder risico, zoals detachering of verloning.
Voor opdrachtgevers zijn dit de belangrijkste stappen:
- Voer een interne audit uit op lopende freelancecontracten in de IT
- Controleer of de feitelijke werkwijze overeenkomt met wat in het contract staat
- Maak gebruik van goedgekeurde modelovereenkomsten als vertrekpunt
- Zorg voor aantoonbare vrijheid in de uitvoering bij zelfstandigen
- Overweeg raamcontracten of DAS-structuren voor structurele IT-inhuur
Voor freelance ICT-professionals gelden andere prioriteiten:
- Zorg voor meerdere opdrachtgevers of aantoonbare acquisitie-activiteiten
- Leg vast dat je een vervanger kunt sturen of de opdracht kunt weigeren
- Vermijd langdurige exclusieve inzet bij één opdrachtgever zonder duidelijke projectscope
- Laat je contracten beoordelen door een fiscalist of juridisch adviseur
Hoe wij helpen bij DBA-proof IT-inhuur
Als specialist in interim ICT-bemiddeling voor de overheid helpen wij opdrachtgevers en IT-professionals om de juiste constructie te kiezen. We kennen de aanbestedingsstructuren, DAS-systemen en contractvereisten van publieke instellingen van binnen en van buiten. Concreet bieden wij:
- Inhuur via gecertificeerde leveranciers binnen bestaande raamcontracten
- All-in verloning voor freelancers die juridische zekerheid willen zonder gedoe
- Inhoudelijke matching op basis van expertise, niet alleen op cv
- Begeleiding bij contractvereisten voor overheidsinhuur in 2025
- Toegang tot opdrachten via ons UbuntuJobs-platform
Wil je weten welke constructie het beste past bij jouw situatie? Neem contact op en we denken graag met je mee.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als mijn lopende freelancecontract niet DBA-proof blijkt te zijn?
Als een lopend contract niet voldoet aan de criteria voor echte zelfstandigheid, is het verstandig om direct actie te ondernemen en niet te wachten op een controle van de Belastingdienst. Je kunt kiezen voor het aanpassen van de werkwijze zodat deze aansluit bij de contractafspraken, het omzetten naar een detacherings- of verloningsconstructie, of het beëindigen van de samenwerking in de huidige vorm. Raadpleeg bij twijfel een fiscalist of juridisch adviseur om de risico’s en opties in kaart te brengen.
Mag een freelance ICT-professional nog steeds langdurig bij één overheidsorganisatie werken?
Ja, dat mag, maar alleen als de overige criteria voor echte zelfstandigheid aantoonbaar aanwezig zijn. Langdurige inzet bij één opdrachtgever is op zichzelf geen bewijs van schijnzelfstandigheid, maar het vergroot wel de kans op kritische beoordeling door de Belastingdienst. Zorg in dat geval voor een duidelijke projectscope, aantoonbare vrijheid in de uitvoering en documenteer actief dat je ook andere opdrachtgevers hebt of actief acquisitie pleegt.
Hoe werkt een DAS-systeem en is dat een veilige manier van IT-inhuur voor de overheid?
Een Dynamisch Aankoop Systeem (DAS) is een elektronisch aanbestedingsinstrument waarmee overheidsorganisaties flexibel en rechtmatig leveranciers kunnen selecteren voor IT-opdrachten. Inhuur via een DAS verloopt via gecertificeerde leveranciers die al zijn getoetst op kwaliteit en juridische voorwaarden, wat het een relatief veilige en compliant constructie maakt. Voor opdrachtgevers biedt het de zekerheid van een rechtmatig inkoopproces; voor IT-professionals betekent het dat de arbeidsrelatie helder is geregeld via de leverancier.
Wat is het verschil tussen een verloningsbureau en een detacheerder, en wanneer kies je voor welke optie?
Een detacheerder neemt IT-professionals in vaste of tijdelijke dienst en zet hen vervolgens uit bij opdrachtgevers, waarbij de arbeidsrelatie volledig bij de detacheerder ligt. Een verloningsbureau neemt een zelfstandige tijdelijk in dienst puur voor de duur van een specifieke opdracht, zodat de freelancer zijn zelfstandige status in de markt kan behouden maar juridisch gezien als werknemer wordt behandeld. Kies voor een detacheerder als je structurele zekerheid en arbeidsrechtelijke bescherming wilt; kies voor verloning als je als freelancer flexibel wilt blijven maar een specifieke opdracht niet direct als zelfstandige kunt uitvoeren.
Kan de Belastingdienst ook met terugwerkende kracht handhaven voor situaties van vóór 1 januari 2025?
Ja, de Belastingdienst kan in principe tot vijf jaar terugkijken bij het opleggen van naheffingen, ook voor situaties die speelden tijdens het handhavingsmoratorium. In de praktijk geldt echter dat de Belastingdienst bij situaties van vóór 1 januari 2025 doorgaans alleen handhaaft bij evidente gevallen van kwaadwillendheid. Toch is het verstandig om ook historische contracten te screenen, zeker als de werkwijze destijds niet aantoonbaar in lijn was met de criteria voor zelfstandigheid.
Wat zijn de meest voorkomende fouten die IT-opdrachtgevers bij de overheid maken bij de inhuur van freelancers?
De meest gemaakte fout is het gebruik van een goedgekeurde modelovereenkomst terwijl de dagelijkse praktijk daar niet bij aansluit, bijvoorbeeld doordat de freelancer toch instructies ontvangt over hoe het werk uitgevoerd moet worden of structureel in een vast team is opgenomen. Een andere veelvoorkomende fout is het niet uitvoeren van een interne toets vooraf, waardoor risico’s pas zichtbaar worden op het moment van een controle. Zorg er altijd voor dat contractafspraken en de feitelijke werksituatie met elkaar overeenkomen en leg dit ook aantoonbaar vast.
Heeft de Wet DBA ook gevolgen voor IT-professionals die via een eigen BV werken?
Ja, ook IT-professionals die via een eigen BV (een zogenoemde personal holding of werk-BV) werken, zijn niet automatisch gevrijwaard van de Wet DBA. De Belastingdienst kijkt ook bij BV-constructies naar de feitelijke arbeidsrelatie tussen de DGA (directeur-grootaandeelhouder) en de opdrachtgever. Als de werkwijze feitelijk overeenkomt met een dienstbetrekking, kan de Belastingdienst ook in deze situatie handhaven, al speelt de BV-structuur wel een rol in de totale beoordeling. Laat je BV-constructie beoordelen door een belastingadviseur om zeker te zijn van een correcte inrichting.
Wij helpen je graag!
Heb je vragen? We helpen je graag!
Aanmelden nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van alles wat er bij Ubuntu Staffing gebeurt. Stay tuned!
